1) უპირობოთ მიიღეთ ბავშვი, გიყვარდეთ არა იმიტომ, რომ ლამაზია, ჭკვიანია, ნიჭიერია, კარგად სწავლობს, გეხმარებათ და ა.შ , არამედ ისე, უბრალოდ, მხოლოდ იმისთვის რომ არსებობს.

2) არ ჩაერიოთ იმ საქმეში, რომელსაც ბავშვი აკეთებს, თუ არ გთხოვათ დახმარება. თუ არ ჩაერევით ეს იქნება თქვენი რწმენა მისდამი.

3) თუ ბავშვს უჭირს და მზად არის მიიღოს თქვენი დახმარება, აუცილებლად დაეხმარეთ. ამავდროულად საკუთარ თავზე აიღეთ მხოლოდ ის, რისი გაკეთებაც არ შეუძლია, დანარჩენის გაკეთება მას მიანდეთ. როცა ბავშვი აითვისებს ახალ მოქმედებებს ნელ-ნელა გამოეცალეთ და გადააბარეთ მთლიანად ეს საქმე.

4) ხვალ ბავშვი თვითონ გააკეთებს იმას, რასაც დღეს დედასთან ერთად აკეთებდა, სწორედ იმის წყალობით, რომ ამას აკეთებდა დედასთან ერთად.

5) თანდათან მთლიანად გადაეცით პასუხისმგებლობა პირად საქმეებზე.

6) ბავშვის პიროვნება და შესაძლებლობები ვითარდება მხოლოდ იმ საქმიანობაში, რომელსაც თავისი სურვილით და სიამოვნებით აკეთებს.

7) არ არსებობს სიტუაცია, როცა შეიძლება ბავშვის ცემა. პატივი ეცით მას როგორც პიროვნებას.

8) შეიძლება გამოხატოთ თქვენი უკმაყოფილება ბავშვის ცალკეული ქმედებებით, მაგრამ არ უნდა გამოხატოთ ბავშვით უკმაყოფილება. შეიძლება განსაჯოთ მისი საქციელი, მაგრამ არა მისი გრძნობები, რაც არ უნდა არასასურველი მოგეჩვენოთ ისინი. უკმაყოფილება ბავშვის ქმედებებით არ უნდა იყოს სისტემატიური, თორემ ეს გადაიზრდება ბავშვის მიუღებლობაში.

9) ჩაეხუტეთ  დღეში რამდენჯერმე. ოთხი ჩახუტება ყველა ადამიანისთვის აუცილებელია დღის განმავლობაში, იმისთვის კი, რომ ადამიანმა თავი კარგად იგრძნოს საჭიროა დღეში 8 ჩახუტება. ეს ჭირდება ბავშვსაც და ზრდასრულ ადამიანსაც.

10) მოიფიქრეთ რამდენიმე საქმიანობა, ოჯახური საქმე ან ტრადიცია, რომლებიც შექმნის სიხარულიან ატმოსფეროს. ისე რომ ეს საქმიანობა იყოს რეგულარული, რომ ბავშვი ელოდებოდეს და იცოდეს, რომ აუცილებლად გააკეთებს სასიამოვნო რამეს, გადადეთ ეს საქმიანობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ბავშვი ძალიან ცუდად მოიქცა.

11) ბავშვის საუკეთესო სასჯელია მოაკლოთ ის კარგი რაც უყვარს და არა ის რომ რამე უარყოფითი გაუკეთოთ.

12) ბავშვებს ჭირდებათ მოძრაობა, ნივთების გამოკვლევა, საკუთარი ძალების მოსინჯვა. ამის დაშლა იგივეა რომ მოინდომოთ წყალუხვი მდინარის დაგუბება. ჯობია მიმართოთ ის საჭირო მიმართულებით.

13) ბავშვებს ჭირდებათ წესრიგი და ქცევის წესები. ასე მათ უადვილდებათ ცხოვრება, უჩნდებათ უსაფრთხოების გრძნობა.

14) ბავშვი თავს კარგად გრძნობს, როცა ესმით მისი. ასევე ძალიან მნიშვნელოვანია  სიახლეების გამოკვლევაში თავისუფლება და ახალი შთაბეჭდილებების მიღება. ბავშვი სინჯავს თავის შესაძლებლობებს, ნელ ნელა უმატებს ზღვარს. როცა პატარაა უნდა რაც შეიძლება მაღლა ავიდეს ხეზე, რომ გაიზრდება სახლისგან მოშორებით უნდა თამაში, უფრო რომ გაიზრდება სახლში ჩვეულზე გვიან დაბრუნება...ასეთ დროს ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს როგორ იქცევიან მშობლები. ლექციები და აკრძალვები აქ უძლურია.

 

15) ყველაფერი, რისი შეცვლაც ბავშვებში გვსურს უნდა შევამოწმოთ, შეიძლება ეს სწორედ ისაა რისი შეცვლაც პირველ რიგში საკუთარ თავშია საჭირო.

ძუძუთი კვება ძალიან საპასუხისმგებლო პროცესია, სიცოცხლის პირველი დღეებიდან ბავშვი ეჩვევა დედის სითბოს, ალერსს და ძუძუთი კვებას. მაგრამ  დგება მომენტი, როცა ბავშვი მზად არის ძუძუთი კვების დასასრულებლად, თქვენ კი ისევ გამოგიმუშავდებათ რძე, ჩნდება კითხვა, როგორ გადავაჩვიოთ ბავშვი ძუძუთი კვებას მარტივად?

ლაპარაკი ადამიანის ძალიან მნიშვნელოვანი უნარია. ძალიან მნიშვნელოვანია ბავშვმა ლაპარაკი დაიწყოს 6 წლამდე. გამართულად მოლაპარაკე ბავშვი ადვილად ამყარებს თანატოლებთან ურთიერთობას.

ლაპარაკის სწავლის პროცესში ბავშვმა უნდა გადალახოს რამდენიმე ეტაპი: დაბადებიდან ექვს თვემდე ბავშვი ღუღუნებს და ამბობს აღუს, ასე რეაგირებს დიდების ლაპარაკზე. ან ასე გამოხატავს თავის კარგ განწყობას. ექვსი თვიდან ჩნდება პირველი მარცვლები: დე, მა, ბე, რომლებიც ერთი წლის ასაკისთვის იქცევა სიტყვებად: დედა, მამა, ბებო და ა.შ ერთი წლიდან ბავშვის სიტყვების მარაგი სწრაფად იზრდება.

საკითხი ვატაროთ თუ არა ბავშვი ბაღში აწუხებს იმ მშობლებს, ვისაც ყავს დამტოვებელი. მოდით განვიხილოთ ბაღში სიარულის პლიუსები და მინუსები, რომ გაგიადვილდეთ გადაწყვეტილების მიღება.

ბაღში სიარულის პლიუსები

რეჟიმი
მშობლები ყოველთვის ვერ ამყოფებენ ბავშვს რეჟიმში, რადგან შეიძლება გამოუჩნდეთ გადაუდებელი საქმეები, რომელიც ხელს შეუშლით ბავშვის რეჟიმის დაცვაში.

ადამიანის ტვინი მუდამ დიდ ინტერესს იწვევდა, მაგრამ მხოლოდ მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფიის განვითარების შემდგომ შევძელით „ჩაგვეხედა“ და დავკვირვებოდით ამ ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ორგანოს მუშაობას. ექიმი და ნეიროფიზიოლოგი ტარა სუარტი მუშაობდა ტვინზე ნეგატიურ ზემოქმედების გამომწვევ ფაქტორებზე, ის ამტკიცებს, რომ ბავშვის ტვინი საჭიროებს განსაკუთრებულ სიფრთხილეს ერთიდან ორ წლამდე და მოზარდობის პერიოდში.

ერთიდან ორ წლამდე ადამიანი სწავლობს სიარულს და ლაპარაკს
რითია განსაკუთრებული სიცოცხლის მეორე წელი? პატარა ბავშვის ტვინი ასრულებს ფანტასტიური მოცულობის სამუშაოს, ითვისებს გიგანტური რაოდენობის ინფორმაციას და ამიტომ სიცოცხლის მეორე წელი ითვლება განსაკუთრებით რთულად. საუბრის გაგება შემდეგ კი მცდელობა ლაპარაკის დაწყების კომპლექსური ამოცანაა, რომლის გადალახვაც უწევს ტვინს. დიდ ადამიანებშიც კი, რომლებიც სწავლობენ უცხო ენას ხშირად აღინიშნება ემოციური გადატვირთვა და გადაღლილობის გრძნობა. ბავშვს კი სიცოცხლის მეორე წელს უწევს ერთდროულად გაუმკლავდეს კიდევ ერთ ურთულეს საქმიანობას, ისწავლოს სიარული, ესეც ძალიან მნიშვნელოვანი ფაქტორია. ტვინში ხდება ნეირონული კავშირების ინტენსიური ფორმირების პროცესი, რომელიც პასუხისმგებელია ახალ საქმიანობაზე.

შედეგად ნებისმიერმა ნეგატიურმა ზემოქმედებამ შეიძლება გამოიწვიოს ნევროლოგიური და ფსიქოლოგიური განვითარების სერიოზული დარღვევები.  ეს შეიძლება იყოს ფიზიკური ან  ემოციური ტრავმა (უხეში მოქცევა, ძალადობა, მშობლებთან განშორება).

რუმინეთში 1980-90-იან წლებში ჩაუშესკუს რეჟიმის დაცემის შემდგომ ქვეყანამ გადაიტანა უმძიმესი ეკონომიკური კრიზისი, ბევრმა მშობელმა უარი თქვა საკუთარ შვილზე რადგან ვერ ხედავდნენ მათი გამოკვების შესაძლებლობას , ასე რომ რუმინეთის ბავშვთა სახლებში აღმოჩნდა დაახლოებით 100 000 ბავშვი, ისინი შედარებით უკეთეს მატრეიალურ პირობებში იმყოფებოდნენ, თუმცა მიუხედავად ამისა გადატანილმა ფსიქოლოგიურმა ტრავმამ , რაც მოიცავდა მშობლებთან განშორებას და არასაკმარის ზრუნვასა და სიყვარულს, იქონია სერიოზული გავლენა მათ შემდგომ ცხოვრებაზე.
ბავშვთა სახლის აღსაზრდელებს როცა გაიზრდებიან უჭირთ ერთი სამუშაო ადგილის შენარჩუნება, უჭირთ კოლეგებთან ურთიერთობის დამყარება, კიდევ უფრო მეტად უჭირთ პირადი ურთიერთობების აწყობა.

მოზარდები
რისკის მეორე პერიოდი არის მოზარდობის პერიოდი. ამ დროს ხდება მოზარდის ტვინში ინტენსიური პროცესები, პირველ რიგში ტვინი ატარებს ნეირონული კავშირების  „შემოწმებას“, შლის ზედმეტებს, ისეთ ჯაჭვებს, რომლებიც არ გამოიყენებოდა ხანგრძლივი დროის განმავლობაში, რათა ადგილი გაუთავისუფლოს ახალ  ინფორმაციას.

მოზარდობის ასაკში მკვეთრად იზრდება დატვირთვა შუბლის წილებსა და თავის ტვინის პრეფრონტალურ ტერიტორიებზე, რომლებიც პასუხს აგებს ფიქრების აქტივობაზე, რთული მენტალური კონცეფციების გაგების შესაძლებლობაზე, მიზნების დასახვასა და მათ მიღწევაზე. მოზარდები პირველად ინტერესდებიან პოლიტიკით, სხვა სოციალური პროცესებით, აუმჯობესებენ თავის კომუნიკაციის უნარს. სწორედ ამიტომ ხშირად ამბობენ რომ ძილი არ ყოფნით, მათ ობიექტურად მეტი დრო სჭირდებათ ძილისთვის, რათა ტვინმა ბოლომდე შეძლოს აღდგენა. ნებისმიერმა ტრავმულმა ზემოქმედებამ ამ ასაკში შეიძლება გამოიწვიოს სხვადასხვა ფსიქოლოგიური და ემოციური განვითარების პრობლემები.

 

ხშირად მშობლები თავს დამნაშავედ გრძნობენ. ყოფნით თუ არა ბავშვებს ის დრო რისი დათმობაც ჩვენ მათთვის შეგვიძლია? როგორ მივცეთ ბავშვეს ყველაფერი მნიშვნელოვანი შეზღუდული დროის პირობებში?

რატომ ჭირდებათ ბავშვებს ჩვენი დრო?

ბავშვებისთვის აუცილებელია მშობლებთან ურთიერთობა, მხოლოდ მათთან ურთიერთობის შედეგად ბავშვს უჩნდება უსაფრთხოების და ნდობის გრძნობა საკუთარი თავის და სხვა ადამიანების მიმართ. სულ პატარა ბავშვებს ჭირდებათ რომ ისინი ხელით ატარონ, ჩაეხუტონ, შედარებით დიდებს კი, ჭირდებათ რომ მათ უყურებდნენ, უსმენდნენ და უყვარდეთ ისინი, ეს ეხმარება ბავშვებს თავისი „მე“ -ს გაცნობიერებაში. დრო, რომელსაც ჩვენს შვილებს ვუთმობთ, ამყარებს ბავშვების რწმენას საკუთარი თავის მიმართ და აძლევს მათ ზრდის საშუალებას.

ჩვენი იქ ყოფნით წახალისებულები, ისინი იკვლევენ გარე სამყაროს, აკეთებენ პატარა აღმოჩენებს და სწავლობენ დამოუკიდებლობას. ყურადღება, რომელსაც ჩვენ ვუთმობთ არის მომავალში მათი ავტონომიის გარანტი. ეს არ ნიშნავს რომ საჭიროა მთელი დრო მათ განკარგულებაში ვიყოთ ან დავუთმოთ ყველაფერი და შევუსრულოთ ყველა სურვილი. ჩვენი როლი მდგომარეობს იმაში რომ გავავლოთ საზღვრები, დავეხმაროთ მათ დამოუკიდებლად გაუმკლავდნენ იმედგაცრუებას, ვასწავლოთ მოთმინება და შეუპოვრობა. ეს ყველაფერი კი დროს მოითხოვს.


რა ხდება როცა ბავშვს ვენატრებით?

ისინი განიცდიან უჩვენობას და უჩნდებათ მიტოვებულობის განცდა. ზოგჯერ იმასაც კი ფიქრობენ რომ  მათი ბრალია რომ მშობელი იშვიათად არის მათთან, ასეთი განცდები იწვევს საკუთარი თავის რწმენის დაკარგვას და შეიძლება იქცეს ბავშვთა დეპრესიის საფუძვლად. არის თუ არა ზღვარი, რის მიღმაც ბავშვი გრძნობს თავს მიტოვებულად? ბავშვთან ყოფნის ერთი საათი დღეში არ არის საკმარისი, მაგრამ ერთად გატარებული დროის რაოდენობა უნდა ემთხვეოდეს ამ დროის ხარისხს.

თუ ბავშვს უჭირს, მშობლების ყურადღების მიპყრობას ცუდი საქციელით ეცდება. ასეთ დროს პატარა ბავშვები ხდებიან მომაბეზრებლები, აგრესიულები, მომთხოვნები. შედარებით მოზრდილი ბავშვი იკეტება საკუთარ თავში, წყვეტს მშობლებთან კონტაქტს, არ ეკითხება და არ სთხოვს მათ არაფერს. ასეთი ქცევა არ უნდა აღვიქვათ კაპრიზად ან ყურადღების ცენტრში ყოფნის სურვილად, ეს ქცევა მეტყველებს იმაზე, რომ ბავშვს არ ყოფნის ემოციური კონტაქტი მასთან, ვინც მასზე დიდია და ვისაც ის უპირობოდ უყვარს. ყველა ბავშვს ჭირდება რომ დრო და დრო ჩვენგან მიიღონ იმის მტკიცებულება, რომ მათ ჩვენს გულში საკუთარი ადგილი უჭირავთ. საქმე იმაში არაა რომ გააორმაგოთ ურთიერთობის დრო, მაგრამ საჭიროა იყოთ ნამდვილად ბავშვთან , როცა მასთან ხართ, უსმინოთ, უყუროთ, ელაპარაკოთ.

რას ნიშნავს ბავშვის გვერდით ყოფნა?

ეს არ ნიშნავს უბრალოდ ფიზიკურ გვერდით ყოფნას და თვალყურის დევნებას. ეს ნიშნავს ბავშვთან ხარისხიანი ურთიერთობის აწყობას. ბავშვები ძალიან აფასებენ როცა მშობლები მათთან ერთად აკეთებენ რამე საინტერესოს: თამაშობენ, კითხულობენ, უყურებენ მულტფილმს. როცა დიდები მათ ემოციებს იზიარებენ: უხარიათ, უკვირთ, გული წყდებათ, და იზიარებენ მათ ბავშვურ მოთხოვნილებებს, საქმიანობებს, გატაცებებს. პარადოქსი იმაშია, რომ ასეთი ხარისხიანი ურთიერთობა ეხმარება ბავშვს გადაიტანოს მშობლებთან განშორება, როცა ისინი ან სხვაგან არიან, ან სამსახურში არიან, ან როცა ცალ-ცალკე ცხოვრობენ.

როცა ბავშვს ტოვებთ რამდენიმე საათით ან რამდენიმე დღით , ყოველ ჯერზე უნდა აუხსნათ განშორების მიზეზი და დაუთქვათ შეხვედრის დრო(თუნდაც ეს იყოს განუსაზღვრელი „მალე“). ბავშვებს უნდა უთხრათ სიმართლე, ადაპტირებული მათ აღქმასთან.

ხშირად მშობლები ფიზიკურად ბავშვებთან არიან ფსიქოლოგიურად კი... ისინი არ არიან ბავშვის გვერდით. ყველა ადამიანს უწევს ზოგჯერ იყოს დაღლილი, გაღიზიანებული, დეპრესიული, ასეთ დროს გვიჭირს ყურადღება დავუთმოთ ბავშვებს, მოვუსმინოთ როცა მათ ეს ჭირდებათ. ეცადეთ არ იყოთ ბავშვებთან სანახევროდ. ასეთ დროს უნდა აუხსნათ მათ, რას უნდა მოელოდნენ ჩვენგან. მაგ: „მე არ გამომდის ახლა კარგად შენი მოსმენა(დაკავებული ვარ/ცუდად ვარ/მოწყენილი ვარ), მაგრამ მოგისმენ, როგორც კი შევძლებ“. ასე გამოხატავთ თქვენს ინტერესს და ზრუნვას მისდამი, რაც ბავშვს მისცემს ძალას მოითმინოს.

როგორ მოვახდინოთ ყურადღების კონცენტრირება?

როცა ვუსმენთ საკუთარ თავს და მიზეზებს, რომელთა გამოც არ შეგვიძლია ბავშვთან ყოფნა ვხდებით მეტად ყურადღებიანი. რა არის ეს - დაღლილობა? ან შეიძლება ეს დანაშაულის გრძნობის ბრალია. ჩვენ ვერ ვუთმობთ ბავშვებს იმდენ ყურადღებას, რამდენსაც ისინი მოელიან ჩვენგან, არ შეგვიძლია იმის მიცემა, რამდენის მიცემაც გვსურს. ჩვენ ყველას გვინდა ვიყოთ იდეალური მშობლები, მაგრამ იდეალური მშობლები არ არსებობენ! ისევე როგორც არ არსებობენ იდეალური ბავშვები! დანაშაულის გრძნობა ამ შემთხვევაში უადგილოა, ის გვჭამს შიგნიდან, ემოციურად გვტვირთავს, ხელს გვიშლის ადექვატურად ვეურთიერთოთ ბავშვს. საკუთარ თავს უნდა მივცეთ უფლება ვიყოთ უბრალოდ კარგი მშობლები, ეს ნიშნავს ვუთხრათ საკუთარ თავს: კი, მე არ ვარ სრულყოფილი, მაგრამ მე მიყვარს ჩემი შვილი როგორც შემიძლია, მე ბევრს ვსწავლობ მისგან და ვხდები უფრო ბრძენი.

ან შეიძლება გვაოცებს ბავშვის გამოხტომები, მისი ცრემლები ან ბრაზი. ასეთ შემთხვევაში მისთვის დროის დათმობა და მოსმენა აუცილებელია, რათა ვიპოვოთ ამ საქციელის მიზეზი. შეწყვიტეთ თქვენი საქმიანობა, დაეშვით მუხლებზე, რომ იყოთ მის სიმაღლეზე, მოკიდეთ ხელი, ჩახედეთ თვალებში ეს ყველაფერი დაეხმარება სიტუაციის შემსუბუქებას, როცა ბავშვი იგრძნობს რომ უსმენენ უკეთ შეძლებს საკუთარი სურვილების გამოხატვას.

რა გავაკეთოთ ბავშვთან ერთად?

გამოდგება ნებისმიერი საქმიანობა, რომელიც ბავშვებს დაანახებს, რომ მათი არსებობა ჩვენთვის მნიშვნელოვანია და მათთან ყოფნა სასიამოვნო. შეიძლება მიუძღვნათ დრო მათ განვითარებას: ერთად ითამაშოთ, დახატოთ, მოამზადოთ საშინაო დავალება. ასევე შეიძლება გააცნოთ ყველაფერს რაც მოგწონთ: მუსიკას, წიგნებს, სპორტს. ერთად გატარებული დრო არ არის აუცილებელი იყოს „სასარგებლო“ და „პროდუქტიული“ , ერთად გართობა და სიცილი შეიძლება იყოს უფრო სასარგებლო ვიდრე ვთქვათ ადრეულ ასაკში წერა-კითხვის სწავლა, ყველაფერი რაც გაერთიანებთ და გეხმარებათ დაისვენოთ ამავდროულად აძლიერებს თქვენს ურთიერთობას.

თუ დრო ძალიან ცოტა გაქვთ, შეიძლება ბავშვები ჩართოთ აუცილებელ საქმეებში: ერთად მოამზადოთ საჭმელი, ერთად იაროთ მაღაზიაში, ერთად დაალაგოთ სახლი, აჩვენოთ და განუვითაროთ სასარგებლო რჩევები, დაეყრდენით ამავდროულად მის გემოვნებას და ფანტაზიას. მანქანის სალონი, აბაზანა, მოსაცდელი ოთახი , - გამოიყენეთ ნებისმიერი შესაბამისი სივრცე აზრიანი საუბრებისთვის. თუმცა აუცილებლობის შემთხვევაში შეიძლება უთხრათ რომ თქვენს საქმეს უნდა მიხედოთ ახლა, რომ დროა ბავშვებმა დატოვონ მშობლები დიდების სამყაროში, ყველაფერს თავისი დრო აქვს.